1.GİRİŞHALİT BEY, HALİL BEY, ABBAS BEY
Sizlere, Sarıkamış tarihinde yer almış, ancak Sarıkamışlılar tarafından neredeyse hiç bilinmeyen üç Sarıkamışlı kardeşi tanıtmaya çalışacağım. Üç kardeşe ait bu tanıtımı Sarıkamış’ta yaşanan olaylar ile ilişkilendirerek sunacağım. Yine anlatımı desteklemek amacı ile Fahrettin ERDOĞAN’nın kaleme almış olduğu Türk Ellerinde Hatıralarım adlı eserden bazı alıntılar yaptım. Umarım, sizlere bu konuda küçük de olsa bir bilgi vermiş olurum.
Çalışmaya konu olacak Sarıkamışlı üç kardeş, Hüseyin Ağa’nın üç oğlu olup, Hüseyin Zade Halit Bey (1875-1918), Hüseyin Zade Halil Bey (1876-1933) ve Hüseyin Zade Abbas Bey (1882-1961) olarak bilinirler. Hüseyin Ağa ise gerek Osmanlı zamanında ve gerekse 93 Harbi’nden sonra Çarlık Rusyası zamanında Karakurt Bölgesi’nin ilk idarecisi olup, Hacı Halil Ağa’nın oğludur.
Bilindiği gibi 1914 yılının sonları ile 1915 yılı başında Sarıkamış Harekatı yapılmış ve o tarihlerde Çarlık Rusyası egemenliğinde olan Karakurt’ta yaşayan Hüseyin Ağa ve üç oğlu, Osmanlı Ordusuna, bu savaş süresince askeri, maddi ve manevi tam destek vermişlerdir. Sarıkamış bozgununu takip eden yıllarda, Hüseyin Ağa’nın Rus subayı olan büyük oğlu Halit Beyin, Rus Ordusu aleyhine Osmanlı Ordusuna casusluk yaptığı, Aras Vadisi’nde yerleşik Ermeni ve Rum unsurları tarafından ihbar edilmiş, işin doğru olduğu anlaşılınca Ruslar tarafından idama mahkûm edilmiştir. Halit Beyin mahkûmiyetini izleyen aylarda Rus çarlığında Ekim İhtilalı olmuş ve Erzincan’ı geçmiş olan Rus Ordusu önce ilerlemesini durdurmuş ve kısa bir süre sonra ise bölgeyi savaşmadan terk etmeye başlamıştır. Osmanlı Devleti bu dönemde muhatap olarak Mavera-yı Kafkas Hükümeti’ni bulmuş ve Erzincan Mütarekesini bu hükümet ile imzalamıştır. Olayların istenildiği gitmemesi üzerine Osmanlı Ordusu Şubat 1918’de harekete geçmiş, önce Erzincan’ı ve ardından Mart ayında Erzurum’u kurtarmıştır. Erzurum’un düşmesi üzerine, Erzurum’da komuta kademesinde bulunan ve büyük çoğunluğu Ermeni olan üst düzey komutanlar Kars’a çekilmişlerdir.
Konuya ilişkin olarak Fahrettin ERDOĞAN, Türk Ellerinde Hatıralarım adlı hatıratında şunları yazmıştır:
