ÇOCUKLARDA DEMİR EKSİKLİĞİ ANEMİSİNE YAKLAŞIM

Demir eksikliği anemisi en çok görülen anemi(kansızlık) nedenidir. Özellikle 6 ay -2 yaş arası dönemde en sık görülür. Son dönem Sağlık bakanlığının yürütmüş olduğu çalışmada, demir anemisine yönelik demir(Fe) takviyesi sağlık ocaklarından ulaştırılmıştır. Üniversite yenidoğan poliklinikleri ve sosyal pediatri polikliniklerinde genellikle ikinci aydan sonra, idame demir tedavisi verilir. Eğer bebek prematür ise ilk ayda destek tedavisi başlanabilir. Bebeklerde 6. aydan sonra demir eksikliği anemisi daha sık görüldüğünden kontrollerde CBC(Caunter blood serius) ile tarama yapılır.  Eğer anemi tespit edilirse, 4-6 mg/kg/gün olarak, günde iki kere olacak şekilde demir tedavisi başlanır. Demir elementer olarak belirlenir. Demir (Fe+2) preperatı tercih edilmelidir. Özellikle demir eksikliği anemisi, süt çocukluğu ile adölesan dönemde pik yapar.

A-Demir tedavisinin önemi nedir?

1-Demir vücutta bir çok enzim ve bileşiğin yapısına girerek temel element rolü oynar. Dolayısıyla eksikliğinde tüm bu sistemler etkilenmiş olur.
2-Demir eksikliğinin tedavi edilmemesiyle, uzun soluklu araştırmalarda %5 zekada körelmeye yol açtığı kabul edilir.
3-Okul başarısında düşme ve konsantrasyon problemlerine yol açar.
4-İştahsızlıkla birlikte, büyüme geriliğine yol açar.
5-Daha küçük çocuklarda huzursuzluk yapar.
6-Çocuklarda oksijenin kırmızı kan hücrelerinde Hg'ne bağlı taşınmasında Fe elementinin rolü mutlaktır. Bu nedenle kişilerde yorgunluk, çarpıntı ve aktivitede kıstlanma görülür.
7-Ağır anemiler araya giren enfeksiyonların tetiklemesiyle bebeklerde kalp yetmezliğine götürebilir.
8-Demir eksikliğinin neticesinde yanlış beslenme ve davranış şekilleri meydana gelir. Toprak(Pika), kil, kıl ve tırnak gibi, ağız hijyeni bozulduğundan enfeksiyonlara ve enfestasyonlara(Parazit)zemin hazırlar.

B-Demir tedavisi ne kadar süreyle verilir?

Genellikle ilk yıl bebeklerde destek amacıyla 2mg/kg/gün dozunda 12.aya kadar verilir. Bu tedavi değildir. Sadece bu süre zarfında demir depolarının yeterli olmadığı düşünülerek rutin uygulanır (Tıpkı daha önce bahsettiğimiz Dvitamini gibi).
Anne sütü inek sütüne göre demir bakımından daha zengindir. Özellikle inek sütüyle beslenen çocuklarda demir emilimide bozulacağından daha sık görülür(Zenginleştirilmiş mamalar hariç)

Herhangi bir yaş döneminde demir eksikliği tespit edilen çocuklarda tedavi 4-6mg/kg/gün dozunda en az 3 ay süreyle verilmelidir. Demirin daha iyi emilebilmesi için Fe+2 tercih edilmeli ve aç karnına portakal suyuyla alınması uygundur.

Bebeklerde damla formları tercih edilir(1damlada 1mg var). Yine daha büyük çocuklarda şurup formları tercih edilir. Yedi yaşından büyük çocuklarda tablet ve nevileri tercih edilir.

C-Doktorum demir aylarca kullandık ama kanında yükselme olmadı, ne yapılabilir?

1-Demir verirken aç karnına vermelisiniz. Yoksa diğer gıdalarla şelasyon yapar.
2-Özellikle inek sütüyle beslenen çocuklarda, inek sütü kesilebilir.
3-Kullandığınız ilacın içindeki etken demir(Fe+2)  formunda olmasına dikkat edilmelidir.
Barsaktan en iyi bu şekilde emilebilir.
4-Çocuğun kakasından kan kaybediyor olabilir. Önemli bir soruna işaret edebilir.
5-Çocukta büyüme geriliği de varsa barsak mukozasında bozukluğa yol açan hastalıklar olabilir(Çölyak hastalığı gibi.)
6-EN ÖNEMLİ DURUMLARDAN BİRİSİDE TALASEMİ(Akdeniz anemisi) gibi bir hastalığın var olmasıdır.
7-Anne eğer demir tedavisini düzenli vermiyorsa en sık buna bağlı tedavide başarısızlıklar görülür.

Demir tedavisine katkı sağlaması açısından bir önemli durumda demirden zengin gıdalarla beslenilmesidir(Ispanak, pekmez gibi). 

D-Demir tedavisinde nelerle karşılaşabiliriz?

1-Dışkını rengini siyaha çevirir yanlışlıkla kanama zannedilebilir.
2-Çocukta kabızlığa yol açabilir.
3-Dişlerde boyamaya yol açabilir
4-Özellikle enfeksiyon dönemlerinde antibiyotiklerle birlikte kullanılmamasına dikkat edilmelidir.
5-Bazen kokusu ve tadından dolayı bulantı hissi, kusma ve karın ağrılarına yol açabilir.

Sevgi ve sağlıcakla kalınız.

Dr. Cenap Erkan KARAKURT

Not: Sitenin tüm hakları saklıdır. İzinsiz kullanılamaz.